تهران و کوچه‌هایش

اگر بخواهیم تاریخ‌نگاری قاجاری‌ها رو در کاخ پادشاهان جست‌وجو کنیم، بسیار محدود خواهیم شد. در هر گوشه شهر، در هر بنا و عمارتی، چه خانه شخصی، چه سردر خیابان و چه گورستان‌ها، نشانه‌ها و نمادهای بسیاری اس...

زمان، با سرعتی سپری می‌شود که در یک چشم‌برهم‌زدن، نوادگانمان از امروز ما به‌عنوان خاطرات تهران و کوچه‌هایش می‌نویسند. همان‌طور که ما از نیاکانمان می‌گوییم؛ نیاکانی که در زمان زیست خود، هرگز گمان نمی‌ب...

دوره قاجار، به‌نوعی دوره گذار از سنت به مدرنیته بود یا حداقل قاجاری‌ها سعی می‌کردند که به چنین دستاوردی نائل آیند که این، نتایج آشنایی با فرهنگ غربی و سفرهای بسیار به فرنگ بود. از معماری و عناصر به کا...

محدوده بهارستان پس از ساخت باروی ناصری به تهران پیوست و میرزا حسین‌خان سپهسالار در دهه ۱۲۵۰ خورشیدی باغی بزرگ در این اراضی ساخت. مهم‌ترین بنای این مجموعه، عمارت بهارستان بود که با معماری تلفیقی قاجاری...

اگر تصور کنیم که کاخ‌ها و عمارت‌های شاهان، فقط مکانی برای عیش و خوشگذرانی بوده، سخت در اشتباهیم. در بسیاری از این عمارت‌ها، درست در جایی که از دید ملازمان و زنان حرامسرا دور بوده، تصمیماتی اتخاذ می‌شد...

تهران پایتخت مشروطه بود و در کنار تبریز، اصفهان و قم، نقش بسزایی در جریان این جنبش داشت. از همین رو، کوچه‌پس‌کوچه‌های زیادی در بافت قدیمی تهران، حافظه تاریخ مشروطه است؛ چه به‌واسطه مالکان بناها و چه ...

ارزش بناهای قاجاری فقط در زیبایی معماری آن‌ها نیست؛ این ساختمان‌ها بازتاب تحولات سیاسی و گرایش دربار و نخبگان به الگوهای اروپایی‌اند. در کنار کاخ‌های سلطنتی، برخی خانه‌های اشراف و صاحب‌منصبان نیز با ه...

میدان مشق یکی از قدیمی‌ترین فضاهای تاریخی تهران است که در دوره فتحعلی‌شاه قاجار برای تمرینات نظامی ساخته شد. در زمان ناصرالدین‌شاه و هم‌زمان با توسعه تهران، بناهای مهمی در اطراف آن شکل گرفت که شاخص‌تر...

در تقویم میلادی، مسیحیان کاتولیک و پروتستان، 25 دسامبر را روز تولد حضرت مسیح، می‌شناسند و جشن می‌گیرند؛ البته این روز، تولد میترا، خدای نور و روشنایی و یکی از مهم‌ترین خدایان اساطیری ایران باستان بوده...

شاهان در طول تاریخ القاب و عناوین احترام‌آمیز کم نداشتند؛ القابی که هر کدام با مناسک و آئین خاص، به آن‌ها اعطا می‌شد. شاید یکی از مهم‌ترین دوران رواج گسترده این عناوین، سلسله قاجار باشد و همان تلاش نا...

خانه مستوفی‌الممالک، نماد باشکوهی از تاریخ و معماری عصر قاجار در قلب تهران قدیم است. این عمارت که در باغی ۶۰ هزار متری بنا شد، نه‌تنها محل زندگی و کار میرزا حسن مستوفی‌الممالک — دولتمرد بانفوذی که در ...

وقتی در تاریخ پرسه بزنیم، ردپای بسیاری از داشته‌های امروز را می‌بینیم، که در زمانی، اولینِ دوران خودشان بودند؛ اولین خانه‌ای که به سبک اروپایی ساخته شد، اولین اتومبیلی که در خیابان‌های شهر به حرکت درآ...

در عصر قاجار، عمارت‌های باشکوهی ساخته شد که از طرفی، ادامه‌‌دهنده معماری‌ دوران پیش از قاجار، و به‌خصوص صفویه است و از طرفی، تحت‌تأثیر سفرهای شاه قاجار به اروپا، مشخصات معماری غربی هم به آن اضافه شد.د...

پزشکی در ایران، تاریخی طولانی دارد و شاید بتوان تاریخ آن را به اشکانیان ساکن در خوارزم برسانیم و از تریتا، یا همان سریتا، پزشک آریایی نام ببریم. جندی‌شاپور را هم که می‌دانیم چه نقش گسترده‌ای در تاریخ ...

پادشاهی قاجار با آقامحمدخان آغاز شد؛ کسی که زمان تولدش در میان کشاکش شاخه‌های ایل قاجار بود و پدرش محمدحسن‌خان قاجار، رؤیای پادشاهی ایران را داشت. قاجارها پس از شکست در مقابل کریم‌خان زند، برتری خود ر...

قاجاری‌ها که روی کار آمدند، معماری‌شان هنوز بر همان سیاق ساخت‌وساز سنتی بود؛ اصلاً یکی از مهم‌ترین ویژگی‌ها در معماری‌شان، توجه به فرم‌های سنتی مانند ایوان، حیاط مرکزی، بادگیر و شبستان بود. این نگاه، ...

در زمان قاجار، اعتبار محلات تهران، به سکونت یکی از شاهزاده‌ها یا درباریان وابسته بوده؛ آب‌وهوای خوش، قنات‌ پرآب یا چشم‌انداز و تسلط بر تمامی شهر هم از دلایلی بوده که آن‌ها، نسبت به یک محله اقبال نشان ...

محال است حرف از دوره قاجار و معماری آن شود، در فهرست بلندبالای بناها، نام گراندهتل در ذهنمان نقش نبندد. هتل مجللی که در اواخر دوره قاجار به دست «آقاسیدنصراله» معروف به «باقراُف» راه‌اندازی شده بود. هم...

یکی از آن‌ قنات‌ها که هنوز، صدای آب در آن جاری‌ست، قنات یوسف‌آباد است. بیش از 150 سال پیش، در یوسف‌آباد، باغ بزرگی بر روی این قنات بود. آب قنات یوسف‌آباد، علاوه بر سرسبزی و باروری باغ، چرخ 4 آسیاب را ...

بیشتر خیابان‌ها، محله‌ها و میادین شهر تهران، پشت این ظاهر امروزی و مدرن، روزگار سپری‌شده پرفرازونشیبی دارند که تحولات سیاسی، اجتماعی و حتی اقتصادی، شکل آن‌ها را از آنچه که در روزهای اول بودند، به سبک‌...

مظفرالدین شاه، در زمان ولایت‌عهدی‌اش در تبریز، به سل مبتلا شد. در آن زمان دارویی برای درمان سل نبود و پزشک دربار به او توصیه کرد که بایستی به یک منطقه خوش‌آ‌ب‌وهوا هجرت کند. او هم قریه دارآباد را برای...

احساس نیاز به تغییر یا کاهش این خشونت و عقب‌ماندگی آموزشی، به برخی اقدامات توسعه‌محور در اوایل دوران ناصرالدین شاه انجامید و دارالفنون، در سال 1230 به دست امیرکبیر، صدراعظم شاه تأسیس شد. حدود 10 سال ب...

خانه سلطان‌بیگم، بنایی نزدیک به ۲۰۰ ساله در محله‌های تاریخی عودلاجان و پامنار است که با آجرهای سرخ و کاشی‌های فیروزه‌ای شناخته می‌شود. این عمارت ۸۰۰ متری متعلق به سلطان‌بیگم شجاعی، از نزدیکان دربار قا...

بیمارستان دادگستری در دل شلوغی مرکز تهران، موقوفه‌ای قاجاری از میرزا معصوم فاضل عراقی است؛ مستشار قاجاری و از مؤسسان کانون وکلای دادگستری که خانه‌اش را برای درمان نیازمندان وقف کرد. این بنا ابتدا در س...

علیرضاخان قوانلوی قاجار، ملقب به عضدالملک، از رجال مؤثر دربار قاجار بود که پس از خرید اراضی روستای اصفهانک، آن‌ها را به پسرش مصطفی‌خان مشیرالسلطنه هدیه داد. مشیرالسلطنه در این اراضی عمارتی ایرانی ساخت...

زنان در تاریخ تهران فقط در حاشیه قدرت نبوده‌اند؛ برخی از آن‌ها در قلب زندگی اجتماعی و اقتصادی شهر نقش‌آفرینی می‌کردند. حمام نواب، واقع در خیابان ری تهران، نمونه‌ای شاخص از این حضور است؛ جایی که در اوا...

برخلاف تصور رایج، تاریخ تهران فقط به نام شاهان و مردان دربار ثبت نشده؛ بسیاری از بناهای مهم پایتخت، به‌ویژه در دوره قاجار، با نام زنان بانفوذ و سوگلی‌های شاهان گره خورده‌اند. یکی از شاخص‌ترین این بناه...

تاریخ تهران فقط به کاخ‌ها و عمارت‌های شاهی محدود نمی‌شود؛ در دل این شهر، نشانه‌هایی از همزیستی ادیان و اقوام مختلف دیده می‌شود. یکی از مهم‌ترین این نشانه‌ها، کلیسای تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس است که قد...

عمارت عین‌الدوله در محدوده پاسداران و هروی، یکی از شاخص‌ترین بناهای قاجاری تهران است؛ عمارتی ییلاقی با مساحت ۱۱۹۰۰ مترمربع، ایوان سرتاسری، تالار آیینه، گچ‌بری‌ها و شیشه‌های رنگی که ترکیبی از معماری ای...

کاخ سلطنت‌آباد در محدوده پاسداران امروز، بزرگ‌ترین باغ ییلاقی ناصرالدین‌شاه بود که میان باغ‌های گسترده، برج ساعت، عمارت‌های اندرونی و بیرونی، موزه تاریخ طبیعی، آبدارخانه و تکیه‌ای برای مراسم عزاداری س...

قصر قاجار از قدیمی‌ترین بناهای پایتخت است؛ قصری ییلاقی که فتحعلی‌شاه روی تپه‌ای مشرف به تهران و شمیران ساخت تا پس از شکار در آن آرام بگیرد. این عمارت با برج‌های مراقبت، تزئینات داخلی، نقش‌های حماسی و ...

تکیه نفرآباد در جنوب تهران، قدیمی‌ترین تکیه پایتخت است؛ بنایی ۴۰۰ ساله متعلق به دوره صفویه و ساخته‌شده در شرق حرم عبدالعظیم. این تکیه با خیمه سفید مشهورش، طاق‌نماهای قدیمی، شبستان دوطبقه و کاشی‌کاری‌ه...

میدان مشق در قلب تهران، محوطه‌ای چهارضلعی و تاریخی است که نخستین‌بار در دوره قاجار برای رژه‌های نظامی ساخته شد. این میدان بعدها با تغییرات سپهسالار و سپس بازسازی پهلوی اول، به «باغ ملی» تبدیل شد. سردر...

خانه تیمورتاش، عمارتی ۱۶۰ ساله در نزدیکی میدان حر تهران است که ابتدا در اواخر قاجار ساخته شد و به وزیران جنگ تعلق داشت. این بنا پس از غلامحسین‌خان سالار محتشم، به عبدالحسین تیمورتاش ـ وزیر دربار و از ...

عمارت فرح‌آباد در شرق تهران و نزدیکی دوشان‌تپه قرار دارد؛ شکارگاهی محبوب ناصرالدین‌شاه که بعدها مظفرالدین‌شاه دستور ساخت کاخی نیم‌دایره با گنبد فیروزه‌ای در آن را داد. این بنا که الهام‌گرفته از قصر تر...

دوره قاجار استکاروانسرای خانات در اواخر دوره ناصرالدین‌شاه ساخته شد و کنار جاده شاه‌عبدالعظیم قرار داشت. با توسعه حصار ناصری به تهران ملحق شد و اولین کاروانسرای درون‌شهری پایتخت شد.خان‌هایی که میزبان ...

تهرانپارس امروزی پیش از توسعه مدرن، از چندین روستا تشکیل شده بود که مهدی‌آباد و مجید‌آباد از جمله آن‌ها بودند. قدمت این محله را می‌توان از عمارت ارباب هرمز (یا عمارت مجیدآباد) تشخیص داد؛ بنایی قاجاری ...

بازار بزرگ تهران در جنوب تهران و میان محله‌های مولوی، گلوبندک، پامنار و آب‌منگول قرار دارد و یادگار دوره صفوی و تکمیل شده در زمان ناصرالدین‌شاه قاجار است.در دوره صفویه، شاه طهماسب تهران را با چهار محل...

دارالفنون اولین مدرسه عالی مدرن ایران که نظام تعلیم و تربیت نوین در ایران، با نام آن گره خورده است. این مدرسه عالی، روز یکشنبه، ششم دی 1230، به ابتکار میرزا تقی‌خان امیرکبیر، و زمان سلطنت ناصرالدین شا...

خانه قوام‌السلطنه در خیابان سی تیر تهران، متعلق به سیاستمدار بانفوذ قاجاری، قوام‌السلطنه، است. این عمارت دو طبقه، پنج تالار و باغ ۷۰۰۰ متری دارد و معماری آن تلفیقی از هنر ایرانی و تأثیرات سبک روسی و غ...

خانه مشیرالدوله در خیابان لاله‌زار تهران، متعلق به خاندان پیرنیا و محل نگارش فرمان مشروطیت و اسناد تاریخی مهم است. این عمارت دو طبقه با زیرزمین و حیاط بزرگ، ترکیبی از معماری ایرانی و فرنگی دارد و شامل...

در قلب محله‌های چاله‌میدان و عودلاجان، سرای کاظمی یکی از خانه‌های قدیمی و شاخص تهران است. این عمارت، متعلق به میرزا سید کاظم، مستوفی اصطبل ناصرالدین‌شاه و ملقب به وزیر دواب، یادآور زندگی اعیان و سنت‌ه...

در قلب تهران، عمارت عشرت‌آباد یادگار ناصرالدین‌شاه و برادر دوقلوی شمس‌العماره است؛ عمارت چهارطبقه‌ای با شیروانی منحصربه‌فرد که یکی از نخستین نمونه‌های استفاده از شیروانی در تهران محسوب می‌شود. این کاخ...

در قلب تهران و کنار میدان بهارستان، مدرسه و مسجد سپهسالار با قدمتی از دوران ناصرالدین‌شاه، یکی از باشکوه‌ترین بناهای مذهبی و آموزشی ایران پس از مدرسه چهارباغ اصفهان است. این مجموعه در سال 1257 شمسی (1...

تکیه دولت، یکی از بزرگ‌ترین و معتبرترین تکایای تاریخی تهران، با فرمان ناصرالدین شاه و مباشرت دوستعلی‌خان معیرالممالک بین سال‌های 1284 تا 1290 ه.ق ساخته شد. این بنا با معماری هشت‌ضلعی و چهار طبقه، ظرفی...

عمارت صدراعظم، معروف به خانه امام جمعه، که با تزئینات ظریف معماری، یکی از ارزشمندترین خانه‌های تاریخی شهر تهران است. اولین صاحب این عمارت و مجموعه اطراف آن که قدمتش به سال‌های 1220 تا 1223 برمی‌گردد، ...

در حوالی محله سرچشمه تهران، خانه‌ای تاریخی با دو بادگیر قرینه در بالای بام، از شکوه معماری قاجاریان خبر می‌دهد. این عمارت محل زندگی قوام‌الدوله آشتیانی، از صاحب‌منصبان دوره محمدشاه قاجار بوده و یا بنا...

آتشکده آدریان، نخستین و تنها آتشکده تهران، در خیابان میرزا کوچک‌خان جنگلی قرار دارد. ساخت آن در دوره قاجار (۱۲۹۳–۱۲۹۶) توسط ارباب کیخسرو و با کمک زرتشتیان ایران و هند انجام شد. این مکان مقدس با معماری...

عمارت نظامیه، یادگار قاجاری‌ها، حدود ۱۷۰ سال پیش توسط میرزا آقاخان نوری برای میرزا کاظم‌خان نظام‌الملک ساخته شد. هر بند از آجرهای این بنا، تاریخ و هنر را روایت می‌کند و به همین دلیل به «عمارت نظامیه» ...

عمارت مسعودیه در نزدیکی میدان بهارستان، یکی از ساختمان‌های تاریخی تهران است که سبک معماری خاص و وقایع مهم تاریخی را در دل خود حفظ کرده و به‌عنوان یادگاری از دوره ناصری، ارزش و اهمیت بالایی دارد....