کلیسای تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس

تاریخ تهران فقط به کاخ‌ها و عمارت‌های شاهی محدود نمی‌شود؛ در دل این شهر، نشانه‌هایی از همزیستی ادیان و اقوام مختلف دیده می‌شود. یکی از مهم‌ترین این نشانه‌ها، کلیسای تادئوس و بارتوقیمئوس مقدس است که قدمت آن به دوره زندیه و سال ۱۱۴۷ خورشیدی، هم‌زمان با سلطنت کریم‌خان زند بازمی‌گردد.

این کلیسا نخستین عبادتگاه ارمنیان تهران است و در کوچه ارامنه، حوالی بازار حضرتی خیابان مولوی قرار دارد. بر اساس روایت‌های تاریخی، ارمنیان پیش از دوره قاجار و حتی در زمان نادرشاه افشار به تهران مهاجرت کرده بودند و با افزایش جمعیت خود، این کلیسا را بنا کردند. به‌دلیل شغل شیشه‌بری برخی سازندگان آن، کلیسا به «جام‌بران» نیز شهرت دارد.

از نظر معماری، کلیسای تادئوس و بارتوقیمئوس الگوبرداری‌شده از کلیساهای ارامنه جلفای اصفهان است؛ بنایی ساده، یک‌طبقه، با مصالح خشت و آجر، بام کاهگلی، در و پنجره‌های چوبی و بدون برج ناقوس. طراحی ورودی‌ها و اختلاف سطح حیاط و شبستان نشان می‌دهد که مراسم مذهبی ارمنیان به‌صورت دور از دید عموم برگزار می‌شده است.

نقاشی‌های دیواری کلیسا، شامل تصاویر گل، پرندگان و حتی چهره‌هایی از سفرای روس و انگلستان، از جذاب‌ترین بخش‌های این بناست که پس از ریزش گچ دیوارها در دهه ۱۳۴۰ آشکار شد. همچنین سنگ‌قبرهای داخل کلیسا و حیاط آن، از نظر تاریخی و اجتماعی اهمیت زیادی دارند و یادگار شخصیت‌های شاخص آن دوران هستند.

این کلیسای تاریخی در سال ۱۳۷۸ با شماره ۲۵۰۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و در سال ۱۳۸۲ مورد مرمت قرار گرفت؛ بنایی که امروز، نماد تنوع فرهنگی و دینی تهران قدیم به شمار می‌رود.