دبیرستان البرز

احساس نیاز به تغییر یا کاهش این خشونت و عقب‌ماندگی آموزشی، به برخی اقدامات توسعه‌محور در اوایل دوران ناصرالدین شاه انجامید و دارالفنون، در سال 1230 به دست امیرکبیر، صدراعظم شاه تأسیس شد. حدود 10 سال بعد، کالج انگلیسی‌ها در اصفهان تأسیس شد. دو دهه بعد از دالفنون و در بیست‌وچهارمین سال سلطنت ناصرالدین شاه قاجار، یعنی حدود سال 1250، یک هیئت مبلغ مذهبی کاتولیک امریکایی به ایران آمدند. این هیئت به ریاست جیمز باست، در ساختمان اتابک واقع در خیابان لاله‌زار فعلی مستقر شد و کارش را آغاز کرد. دو سال بعد، این هیئت تصمیم گرفت دبستانی در نزدیکی دروازه قزوین تأسیس کند. این اقدام در سال 1252 عملی و فعالیت مدرسه با 10 دانش‌آموز آغاز شد؛ مدرسه‌ای که شاید در آن زمان کسی حتی تصورش را هم نمی‌کرد که پایه‌گذار یکی از نخستین نمادهای آموزشی در ایران، و قدیمی‌ترین مدرسه فعال کشور، یعنی همان دبیرستان البرز کنونی باشد. 

به‌تدریج شمار دانش‌آموزان افزایش یافت. حدود سال 1264، و 12 سال پس از آغاز به کار مدرسه، گروهی به ریاست ساموئل جردن، برای آغاز فعالیت‌های فرهنگی این هیئت امریکایی، به تهران وارد شد. اولین اقدام این گروه فرهنگی، خرید زمینی در خیابان قوام‌السلطنه، حوالی مارشال استالین یا همان سی تیر کنونی بود و به این ترتیب، کلنگ بنای ساختمان مدرسه جدید، 21 سال پیش از صدور فرمان مشروطیت، و از سوی ناصرالدین‌ شاه بر زمین زده شد. 

پس از 15 سال، هیئت امریکایی اراضی بیرون دروازه یوسف‌آباد، یعنی حوالی چهارراه کالج را به مساحت 150 ذرع مربع خریداری کرد.

 سال 1303 هجری شمسی شخصی به نام رولستون آمریکایی هزینه ساخت دبیرستان را پرداخت و مارکوف معمار مشهور لهستانی‌الاصل روس، کار ساختمان آن را با الهام از بناهای ایرانی و اسلامی همراه با معماران مسلمان در عرض یک سال به پایان رساند. 

اما سرانجام پای مدیران ایرانی به ریاست این مدرسه باز شد. در سال ۱۳۱۹ خورشیدی، دولت وقت ایران به دستور رضا شاه، کالج البرز را 10 میلیون ریال (معادل یک‌میلیون تومان) از آمریکایی‌ها خرید و در واقع، اختیار آن را از آنان سلب کرد. نام کالج به دبیرستان البرز تغییر یافت و پس از آن معلمان خارجی به‌تدریج ایران را ترک کردند.