خانه عزیزالسلطان

در عصر قاجار، عمارت‌های باشکوهی ساخته شد که از طرفی، ادامه‌‌دهنده معماری‌ دوران پیش از قاجار، و به‌خصوص صفویه است و از طرفی، تحت‌تأثیر سفرهای شاه قاجار به اروپا، مشخصات معماری غربی هم به آن اضافه شد.

در آن زمان، معماری‌های باشکوه فقط منحصر به قصر شاهان و عمارت درباریان نبود؛ هر آن‌کسی که از ملازمان سلطان به شمار می‌رفت، می‌توانست در خانه‌ای زیبا و عمارتی بزرگ زندگی کند. حتی اگر یک ملیجک دربار بود. درست مانند عمارتی که عزیزالسلطان، ملیجک ثانی ناصرالدین شاه در آن زندگی می‌کرد و دست‌کمی از عمارت‌های کاخ گلستان نداشت. 

غلامعلی‌خان عزیزالسلطان، پسر برادر امینه اقدس گروسی، یعنی همسر نورچشمی ناصرالدین شاه بود. پدرش هم میرزا محمد خان گروسی، ملیجک اول دربار ناصری بود. امینه اقدس، بچه‌دار نمی‌شد. همین شد که غلامعلی، فرزند برادرش را نزد خود نگه داشت. این کودک به‌قدری شیرین‌زبان بود که مورد توجه شاه قاجار قرار گرفت. 

خانه عزیزالسلطان، که خانه دوم غلامعلی خان بود، بر همان سیاق معماری قاجار ساخته شده؛ عمارتی دو طبقه با ستون‌های سفید حجاری‌شده روی ایوان که با دو پله مورب به اندرونی راه می‌یابند. 

بخش جنوبی مجموعه هم که مشرف به ایوان ستوندار است، تالار بزرگی قرار گرفته که آینه‌کاری‌ها و تزئینات آن، مشابه آینه‌کاری زیبای کاخ گلستان است. بخش آینه‌کاری از 90سانتی‌متری سطح زمین و پس از ازاره‌های تزئینی در تالار شروع می‌شود که غیر از درها و پنجره‌های دو دیوار شرقی و غربی، تمامی سطوح باقی‌مانده آیینه‌کاری شده. 

به هر ترتیب، به‌دلیل اهمیت بنا، پیشنهاد ثبت آن در ردیف آثار ملی داده شد و درنهایت، در 25 مهر 1383، به شماره 11211، با نام خانه عزیزالسلطان، در فهرست آثار ملی ثبت شد.