بانک شاهنشاهی

بیشتر خیابان‌ها، محله‌ها و میادین شهر تهران، پشت این ظاهر امروزی و مدرن، روزگار سپری‌شده پرفرازونشیبی دارند که تحولات سیاسی، اجتماعی و حتی اقتصادی، شکل آن‌ها را از آنچه که در روزهای اول بودند، به سبک‌وسیاقی که امروز می‌بینیم، درآورده. نمونه آن، میدان توپخانه است که در دوره ناصرالدین شاه و در سال 1243 خورشیدی ساخته شد و در دوران مختلف، به‌خصوص در زمان قاجار و توسعه میادین شهری از سنت به مدرنیسم، دستخوش تغییرات مهمی شد. این تغییرات به‌قدری جدی بود، که توپخانه را که روزی یکی از قدیمی‌ترین میدان‌های شهر با عناصر سنتی بود، به اولین میدان مدرن تهران تبدیل کرد. شاید تمرکز بر این میدان به‌خاطر تأسیس اولین بانک ایران در آنجا باشد؛ بانک تجارت که امروزه در ضلع شرقی میدان به جای بانک شاهنشناهی ایران نشسته، یکی از بناهای مهم این میدان است. 

این بانک، اولین‌بار ایده‌های بانکداری اروپایی را به ایران وارد کرد و استفاده از اسکناس در دوران قاجار هم توسط همین بانک در ایران رایج شد. 

اولین مدیر بانک شاهنشاهی ایران، جوزف ربینو بود؛ مردی ایتالیایی-انگلیسی که در لندن به دنیا آمده بود و تابعیت بریتانیایی داشت. او دستور داده بود که تمامی مدیران این بانک که غیرایرانی بودند، زبان فارسی بیاموزند. در آن زمان، مردم ایران به پول کاغذی اعتماد نداشتند. 

روایت‌ها درمورد طراح بنا، متفاوت است. برخی منابع، طراح بانک شاهنشاهی را مارکوف روسی می‌دانند اما سیروس سمیعی، که پژوهش‌های بسیاری در حوزه تاریخ معماری دارد، از آرچیبالد اسکات به‌عنوان طراح این بنا نام برده. اما در منابعی دیگر، از مارکار گالستیانس، معمار ارمنی تبار ایرانی هم به‌عنوان طراح بنای بانک شاهنشاهی یاد شده. 

امروز بانک تجارت تصمیم گرفته این بنا را که در ضلع شرقی میدان توپخانه قرار دارد، به موزه تبدیل کند که در آینده به‌عنوان موزه تاریخچه بانکداری آماده بازدید علاقه‌مندان باشد؛ ساختمانی که یادگار دوران قاجار است و در تاریخ 12 بهمن 1381 با شماره 7440 به ثبت ملی رسید.