فارماکوژنومیک سرترالین و نقش پلی‌مورفیسم‌های CYP2C19

۱-۱. چشم‌انداز درمان‌های ضد افسردگی و چالش‌های بالینی

اختلال افسردگی اساسی (MDD) و اختلالات اضطرابی، بار عظیم و رو به رشدی را بر سیستم‌های بهداشتی جهانی تحمیل می‌کنند. مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs) به عنوان خط اول درمان دارویی برای این اختلالات شناخته می‌شوند. سرترالین (Sertraline)، که یکی از پرمصرف‌ترین داروهای این دسته است، علی‌رغم اثربخشی اثبات‌شده، با چالش‌های بالینی قابل توجهی در زمینه پاسخ‌دهی بیمار و بروز عوارض جانبی روبروست.

در پارادایم سنتی تجویز دارو، رویکرد «آزمون و خطا» حاکم است. پزشکان بر اساس علائم بالینی دارو را تجویز می‌کنند و منتظر پاسخ بیمار می‌مانند. این رویکرد می‌تواند منجر به دوره‌های طولانی عدم بهبودی، تشدید بیماری و بروز عوارض جانبی غیرقابل تحمل شود. شواهد علمی نشان می‌دهند که تنوع ژنتیکی فردی، به ویژه در آنزیم‌های متابولیزه‌کننده دارو، نقش تعیین‌کننده‌ای در تغییرات فارماکوکینتیک و فارماکودینامیک سرترالین دارد.

۱-۲. ظهور پزشکی دقیق و نقش CPIC

پزشکی دقیق (Precision Medicine) با هدف بهینه‌سازی درمان بر اساس ویژگی‌های بیولوژیکی و ژنتیکی فردی شکل گرفته است. کنسرسیوم پیاده‌سازی فارماکوژنومیک بالینی (CPIC) به عنوان یک مرجع بین‌المللی معتبر، وظیفه تدوین دستورالعمل‌های استاندارد برای تبدیل نتایج آزمایش‌های ژنتیکی به تصمیمات بالینی عملی را بر عهده دارد.

دستورالعمل‌های CPIC طراحی شده‌اند تا به این سوال پاسخ دهند که «چگونه» باید از نتایج ژنتیکی موجود برای بهینه‌سازی دوز دارو استفاده کرد. آخرین به‌روزرسانی دستورالعمل CPIC برای سرترالین و CYP2C19 در آوریل ۲۰۲۳ منتشر شده است که تغییرات مهمی را اعمال کرده است.