بن داد هشتم - قانون نانوشته

در «بن داد» | روایت تاریخ حقوق ایران، به جهان ایلام و قبایل پیرامون آن برمی‌گردیم؛ جایی که هنوز خبری از قانون‌نامه‌های مدون نبود، اما نظم اجتماعی جریان داشت. ایلام نه با یک متن واحد حقوقی، بلکه با عرف، رویه و تصمیم‌هایی اداره می‌شد که در عمل تکرار می‌شدند و اعتبار پیدا می‌کردند. شوش، انشان و نواحی کوهستانی پیرامون، شبکه‌ای از قدرت‌های محلی، معابد و بایگانی‌ها را شکل داده بودند که در آن پیمان‌ها، واگذاری دارایی‌ها، تعهدات خانوادگی و مذهبی ثبت می‌شد، بی‌آن‌که به شکل «قانون» اعلام شوند. این اپیزود نشان می‌دهد چگونه در ایلام، حکمرانی از دل عرف و رویه زاده شد؛ نظمی نانوشته که از طریق لوح‌های بایگانی، آیین‌هایمعبدی و تکرار عمل تثبیت می‌شد و پیش از آن‌که قانون نوشته شود، زمینه‌ی شکل‌گیری دولت و حقوق را در این سرزمین فراهم کرد. «قانون نانوشته» روایت این مرحله‌ی میانی است؛ جایی میان قبیله و دولت، میان عرف و قانون.

منابع اصلی :

شهریاری ایلام - والتر هینتس - ترجمه: پرویز رجبی

تاریخ و تمدن ایلام - یوسف مجیدزاده

تاریخ ایران باستان - حسن پیرنیا

تاریخ حقوق ایران - دکتر سید حسن امین

The Archaeology of Elam - Daniel T. Potts

Ancient Iraq - Georges Roux

A History of Ancient Near Eastern Law -Raymond Westbrook (ed.)

Assyrian Royal Inscriptions - A. Kirk Grayson

Encyclopaedia Iranica