بن داد چهارم - نخستین قانون

در «بن داد» | روایت تاریخ حقوق ایران، به نقطه‌ای برمی‌گردیم که قانون برای نخستین‌بار از حافظه‌ی انسان جدا شد و روی گل نشست. پیش از بابل و پیش از حمورابی، در شهرهای سومری مثل اور و لاگاش، انسان تصمیم گرفت نظم را بنویسد؛ نه فقط برای ثبت جرم و مجازات، بلکه برای تعریف رابطه‌ی قدرت، مسئولیت و زندگی روزمره. این اپیزود نشان می‌دهد که چگونه معبد در سومر هم‌زمان نقش دادگاه، بانک و مرکز اداره‌ی شهر را داشت و قانون، بخشی از جریان عادی زندگی بود، نه متنی جدا از جامعه. با مرور اصلاحات اوروکاگینا در لاگاش و قانون اورنامو در اور، می‌بینیم که عدالت برای نخستین‌بار به‌صورت قاعده‌ای قابل تکرار و قابل رجوع شکل گرفت؛ لحظه‌ای که قانون، از عرف و سنت فاصله گرفت و به ابزاری برای سامان دادن جامعه تبدیل شد. «نخستین قانون» روایتی است از زمانی که نظم، پیش از آن‌که نماد قدرت شود، تلاش انسان برای فهم و مهار زندگی جمعی بود.

منابع اصلی :

تاریخ حقوق ایران - دکتر سید حسن امین

اسطوره و واقعیت - میرچا الیاده - ترجمه: مانی صالحی علامه

تاریخ اساطیری ایران - ژاله آموزگار

History Begins at Sumer - Samuel Noah Krame

The Sumerians: Their History, Culture, and Character - Samuel Noah Kramer

Sumer and the Sumerians - Harriet Crawford

A History of the Ancient Near East (ca. 3000–323 BC) - Marc Van De Mieroop

Mesopotamia: The Invention of the City - Gwendolyn Leick