18-برهان ابن سینا برای اثبات وجود خدا

**ابن‌سینا**، فیلسوف و دانشمند برجسته ایرانی، یکی از تأثیرگذارترین چهره‌های تاریخ فلسفه است که آثارش پیوندی عمیق میان سنت یونانی و جهان اسلامی ایجاد کرده است [۱، ۲، ۱۱]. محور اصلی بحث در این گفتگو، **برهان «واجب‌الوجود»** او برای اثبات وجود خداست که بر پایه مفاهیم **ضرورت و امکان** بنا شده است؛ ابن‌سینا با تفکیک میان **ماهیت و وجود**، استدلال می‌کند که موجودات عالم ذاتا «ممکن‌الوجود» هستند، به این معنا که تعریف آن‌ها وجودشان را تضمین نمی‌کند و برای موجود شدن به علتی بیرونی نیاز دارند [۳، ۴]. او معتقد است که کل مجموعه موجودات ممکن نیز خود پدیده‌ای ممکن است و برای اجتناب از تسلسل باطل، این زنجیره علل باید به یک موجود ختم شود که وجودش از ذات خودش ناشی می‌شود و آن همان خداست [۶]. اگرچه او تلاش می‌کند تمام صفات الهی را از همین مفهوم ضرورت استخراج کند، اما این رویکرد به دلیل ایجاد نوعی **جبرگرایی در خلقت** (که در آن جهان نتیجه ضروری وجود خداست) با چالش‌ها و نقدهایی در سنت کلامی و فلسفی مواجه شده است [۸، ۹، ۱۰].