۱۹. خدا به روایت قرآن | یوسف ۲

در این قسمت از مجموعهٔ «خدا به روایت قرآن» به داستان یوسف می‌پردازیم؛ روایتی که در قرآن، به‌ویژه در سورهٔ یوسف، به شکلی منسجم و کم‌نظیر روایت شده است.

داستان یوسف فقط داستان یک پیامبر نیست؛ داستان حسادت، جدایی، بردگی، وسوسه، زندان، قدرت، بخشش و سرانجام آشتی است. اما در پس همهٔ این وقایع، پرسشی اساسی قرار دارد: خدا در داستان یوسف چه نقشی دارد؟

در خوانش ادبی و انتقادی جک مایلز، توجه ما تنها به شخصیت یوسف معطوف نیست، بلکه به چگونگی حضور خدا در روایت نیز جلب می‌شود؛ خدایی که در بسیاری از لحظات مستقیماً در صحنه ظاهر نمی‌شود، اما حوادث داستان را به سوی سرانجامی خاص هدایت می‌کند.

در این قسمت به پرسش‌هایی مانند این‌ها می‌پردازیم:

• چرا خدا اجازه می‌دهد یوسف به چاه انداخته شود؟
• چرا یوسف سال‌ها از خانواده‌اش دور می‌ماند؟
• نقش رؤیاها در ارتباط خدا با انسان چیست؟
• آیا اتفاقات داستان نتیجهٔ ارادهٔ مستقیم خدا هستند یا انتخاب‌های انسان‌ها؟
• خدا در برابر خیانت برادران یوسف چه واکنشی نشان می‌دهد؟
• داستان یوسف چه تصویری از قدرت، عدالت، صبر و مشیت الهی ارائه می‌کند؟
• بخشش یوسف چه ارتباطی با تصویری دارد که قرآن از خدا ارائه می‌دهد؟

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های داستان یوسف این است که خدا در بسیاری از لحظات، حاضر اما پنهان به نظر می‌رسد. انسان‌ها تصمیم می‌گیرند، خیانت می‌کنند، دروغ می‌گویند، یوسف را می‌فروشند و او را به زندان می‌اندازند؛ اما در پایان، مجموعه‌ای از همین انتخاب‌های انسانی به مسیری منتهی می‌شود که از ابتدا برای شخصیت‌های داستان قابل مشاهده نیست.

از این منظر، داستان یوسف فرصتی است برای بررسی یکی از پیچیده‌ترین مسائل در روایت قرآن: رابطهٔ میان ارادهٔ خدا و اختیار انسان.

در این قسمت، با نگاهی ادبی و انتقادی و با استفاده از رویکرد جک مایلز، تلاش می‌کنیم ببینیم خدا چگونه از خلال سکوت، وعده، رؤیا، آزمون و سرانجام تحقق وعده‌هایش در داستان حضور پیدا می‌کند.