میرزا یوسف خان مستشارالدوله تبریزی

، مستشارالدوله می‌گفت: در کشورهای پیشرفته، حتی پادشاه نمی‌تواند هر تصمیمی که می خواهد بگیرد؛ همه‌چیز باید در سایه‌ی قانون باشد. به زبانِ امروز: نه سلیقه‌ی حاکم، نه نفوذِ افرادِ قدرتمند، نه روابطِ شخصی — بلکه این قانون است که باید تعیین‌کننده باشد.

دوم آنکه، مردم باید حقوقی روشن داشته باشند. باور داشت هر انسانی حقوقی دارد که حکومت موظف به پاسداشتِ آن است: امنیتِ جان، امنیتِ مال، حقِ دادخواهی، و مصونیت از مجازاتِ خودسرانه. این نگاه، در ایرانِ آن روزگار، بس نو و پیشرو بود.

سوم آنکه، عدالت بدونِ قانون شدنی نیست. در روزگارِ قاجار، بسیاری برای حلِّ مشکلاتِ خویش به افرادِ بانفوذ پناه می‌بردند. مستشارالدوله می‌گفت: عدالت نباید در گروِ اخلاق یا مهربانیِ حاکمان باشد؛ باید در گروِ قانون باشد. یعنی اگر حاکمی نیک بر مسند نشیند، کشور نباید تنها به بركتِ شخصیتِ او سامان یابد؛ باید ساختاری قانونی در کار باشد.

چهارم آنکه، پیشرفتِ اروپا، ثمره‌ی دانشِ صرف نبود. برخلافِ باورِ رایجِ آن روزگار، او نمی‌گفت رازِ پیشرفتِ اروپا تنها کارخانه، ارتش یا فناوری است. از نگاهِ او، دانشگاه، صنعت، اقتصاد و نظمِ اجتماعی، همه بر بنیانِ قانون شکل گرفته بودند.