۵- خدا به روایت قرآن | ابراهیم در تورات و قرآن

در این قسمت از مجموعهٔ «خدا به روایت قرآن» به شخصیت ابراهیم می‌پردازیم؛ یکی از مهم‌ترین شخصیت‌های مشترک در سنت‌های یهودی، مسیحی و اسلامی

ابراهیم در تورات و قرآن تنها یک شخصیت تاریخی یا پیامبر نیست؛ بلکه نقطه‌ای مهم در شکل‌گیری رابطهٔ انسان با خداست. با این حال، روایت قرآن از ابراهیم در بسیاری از جزئیات، تأکیدها و حتی نوع رابطهٔ او با خدا با روایت تورات تفاوت دارد.

در این قسمت، با تکیه بر رویکرد ادبی و انتقادی جک مایلز در کتاب خدا به روایت قرآن، روایت ابراهیم را در این دو متن مقدس مقایسه می‌کنیم و می‌پرسیم:

• ابراهیم در تورات چگونه معرفی می‌شود و در قرآن چه تصویری از او شکل می‌گیرد؟
• رابطهٔ ابراهیم با خدا در دو روایت چه تفاوت‌هایی دارد؟
• چرا قرآن ابراهیم را به‌عنوان حنیف و پیش از یهودیت و مسیحیت معرفی می‌کند؟
• داستان قربانی کردن فرزند در تورات و قرآن چه تفاوتی دارد؟
• در روایت قرآن، ابراهیم چگونه با بت‌پرستی و جامعهٔ خود مواجه می‌شود؟
• خدا در مواجهه با ابراهیم چگونه سخن می‌گوید، فرمان می‌دهد، آزمایش می‌کند و پاسخ می‌دهد؟
• تفاوت میان «عهد» در روایت تورات و «آزمایش» در روایت قرآن چه تصویری از خدا به وجود می‌آورد؟

جک مایلز در خوانش خود از قرآن، به این موضوع توجه دارد که شخصیت خدا را می‌توان از خلال نحوهٔ روایت، گفت‌وگوها، فرمان‌ها، وعده‌ها و واکنش‌های او بررسی کرد. داستان ابراهیم از این نظر اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا در آن، خدا نه فقط به‌عنوان خالق و داور، بلکه به‌عنوان موجودی که با انسان وارد گفت‌وگو و رابطه می‌شود، ظاهر می‌شود.

مقایسهٔ ابراهیم در تورات و قرآن همچنین نشان می‌دهد که یک شخصیت مشترک چگونه می‌تواند در دو متن دینی متفاوت، نقش‌ها و معناهای متفاوتی پیدا کند. در این قسمت تلاش می‌کنیم بدون پیش‌فرض اعتقادی، روایت‌های دو متن را در کنار یکدیگر قرار دهیم و ببینیم هرکدام چه تصویری از ابراهیم و، مهم‌تر از آن، چه تصویری از خدا ارائه می‌کنند.

به نظر شما، تفاوت روایت ابراهیم در تورات و قرآن بیشتر نشان‌دهندهٔ تفاوت در روایت یک شخص است یا تفاوت در تصویری که هر متن از خدا و انسان ارائه می‌دهد