دلایل خوب برای احساس‌های بد

راندولف ام. نسه (Randolph M. Nesse) اولین‌بار که پی برد زیست‌شناسیِ تکاملی می‌تواند تفسیرهای جدیدی از اختلالات روانی به دست دهد، بلافاصله تصمیم به نوشتن کتاب دلایل خوب برای احساس‌های بد (Good reasons for bad feelings) گرفت. اما به‌زودی برایش روشن شد سؤالی که ابتدا باید به آن پاسخ داده شود این است: «چرا بدن انسان در مقابل بیماری‌ها و احساسات درونی آسیب‌پذیر است؟». تمرکز حرفه‌ایِ او همواره بر دو محور استوار است: کمک به بیمارانش که از اختلالات روانی رنج می‌برند و نزدیک کردن هرچه بیشتر زیست‌شناسی تکاملی و علم پزشکی؛ دو رسالتی که ارتباطی تنگاتنگ با هم دارند.

روان‌پزشکی تکاملی یک روش درمانی خاص نیست و متخصصین در سایر رشته‌های سلامت روانی نیز گاهی از دیدگاه تکاملی بهره می‌گیرند. توصیفی دقیق‌تر می‌تواند به این شکل باشد: «استفاده از اصول زیست‌شناسی تکاملی برای بهبود درک ما از اختلالات روانی و ارائه‌ی روش‌های درمانی بهتر در حوزه‌های روان‌پزشکی، روان‌شناسی بالینی، خدمات اجتماعی، پرستاری و سایر حرفه‌ها». اما این عبارت بیش از اندازه ثقیل است و در دهان نمی‌چرخد. بنابراین، کتاب حاضر گزارشی است از حیطه‌ی روان‌پزشکی تکاملی با دیدی جامع.

مهم‌ترین و اساسی‌ترین نکته این است که تکامل می‌تواند ریشه‌های ظرفیت خارق‌العاده‌ی ما برای عشق و محبت و نیکی را توضیح دهد و همین‌طور به این پرسش پاسخ دهد که چرا بهای این احساسات ارزشمند رنج، احساس گناه و اهمیت دادن به این نکته است که دیگران درباره‌ی ما چگونه فکر می‌کنند.

پاسخ‌های احتمالی‌ای که در این کتاب ارائه شده، تنها حکم مثال و نمونه دارد، نه نتیجه‌گیری قطعی. ممکن است عدم صحت بعضی از آن‌ها بعدها به اثبات برسد. اما تا زمانی که ایده‌های جدید به محک آزمایش گذاشته می‌شوند، چنین امری در مراحل اولیه‌ی حیاتِ یک حیطه‌ی مطالعاتیِ جدید نباید باعث ناامیدی و سرخوردگی شود. همان‌طور که داروین گفته: «دیدگاه‌های نادرست، تا زمانی که دلایلی برای حمایت از آن‌ها ارائه شود، آسیب چندانی ندارند؛ چراکه اثبات عدم صحت آن‌ها می‌تواند برای هرکس لذتی سودمند باشد و به مجرد اینکه عدم صحتشان به اثبات برسد، دری به سمت خطا و اشتباه بسته شده و اغلب به‌صورت هم‌زمان دری به سمت حقیقت گشوده می‌شود.»